{"id":1768,"date":"2026-10-02T18:22:51","date_gmt":"2026-10-02T18:22:51","guid":{"rendered":"https:\/\/postfactum.be\/?page_id=1768"},"modified":"2026-10-02T18:22:51","modified_gmt":"2026-10-02T18:22:51","slug":"tentoonstellingsbezoek-in-museum-busleyden","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/postfactum.be\/?page_id=1768","title":{"rendered":"Tentoonstellingsbezoek in Museum Busleyden"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-text-color has-link-color has-large-font-size wp-elements-1 wp-block-paragraph\" style=\"color:#aa8726\"><strong>Bourgondisch Tafelen<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bourgondisch Tafelen <em>introduceert ons in de eet- en drinkcultuur&nbsp;van de Lage&nbsp;Landen tijdens de&nbsp;15de en 16de&nbsp;eeuw. Met het Museum Hof van&nbsp;Busleyden vindt deze unieke tentoonstelling&nbsp;haar perfecte locatie. Tegelijk is de expo de perfecte&nbsp;smaakmaker voor de jubileumviering van Post&nbsp;Factum. Voor onze&nbsp;vereniging is eten in Mechelen immers een stukje nostalgie; met<\/em> Bourgondisch&nbsp;Tafelen <em>keren we&nbsp;terug naar ons&nbsp;eigen verleden. Het&nbsp;was immers in Mechelen dat Post&nbsp;Factum, net geen&nbsp;40 jaar geleden, zijn eerste historisch&nbsp;diner organiseerde \u2026 toen&nbsp;reeds met gerechten&nbsp;uit de Bourgondische&nbsp;keuken.<\/em><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"858\" height=\"572\" src=\"https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-8.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1769\" style=\"width:712px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-8.png 858w, https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-8-300x200.png 300w, https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-8-174x116.png 174w, https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-8-768x512.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 858px) 100vw, 858px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Groentenverkoopster (Joachim Beuckelaer, 1567)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De persmap van&nbsp;de tentoonstelling&nbsp;is alvast veelbelovend. De tentoonstelling focust&nbsp;op vier grote&nbsp;thema\u2019s: de exuberante&nbsp;luxe van de&nbsp;vorstelijke banketten,&nbsp;de gezellige drukte&nbsp;van de keuken, de&nbsp;gonzende markten in&nbsp;de stad waar&nbsp;het geurt en&nbsp;kleurt van de&nbsp;voedingswaren, en ten&nbsp;slotte de tafel&nbsp;als weerspiegeling van&nbsp;de sociale status. Opvallend is wel&nbsp;dat op de&nbsp;tentoonstelling heel wat&nbsp;objecten te zien&nbsp;zijn uit de&nbsp;16de eeuw, strikt&nbsp;genomen dus niet de&nbsp;Bourgondische periode \u2026 een gelegenheid om&nbsp;zich af te&nbsp;vragen wat precies&nbsp;wordt verstaan onder&nbsp;de \u2018Bourgondische keuken\u2019.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-link-color wp-elements-2 wp-block-paragraph\" style=\"color:#aa8726\"><strong>Levensgenieters?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vlamingen noemen zichzelf&nbsp;graag \u2018Bourgondi\u00ebrs\u2019. We&nbsp;denken dan in&nbsp;de eerste plaats&nbsp;aan gezelligheid met&nbsp;de nodige spijs, drank en vertier. Maar wordt de geschiedenis hier niet te snel gebruikt als&nbsp;zelfautomaat voor de constructie van een&nbsp;(ingebeelde?) identiteit. Laten we ons niet te snel leiden door de beschrijvingen van rijke tafels aan&nbsp;het Bourgondische hof, de markt- en&nbsp;keukentaferelen in de&nbsp;schilderkunst, of de Bruegeliaanse taferelen met een overvloed aan vlaaien, kazen en bier? Ook vandaag wordt&nbsp;in de promotie&nbsp;van al dat&nbsp;lekkers graag verwezen&nbsp;naar het Bourgondische&nbsp;karakter van de&nbsp;Vlaamse (of Belgische) keuken. Bijvoorbeeld \u2026 toen de Belgische&nbsp;bieren in 2016&nbsp;als werelderfgoed werden&nbsp;erkend, verwees de pers gul naar de&nbsp;Bourgondische identiteit&nbsp;van Belgi\u00eb. Enkele&nbsp;maanden geleden namen de Belgische brouwers de handschoen op tegen de overheidscampagne&nbsp;tegen het gebruik\/misbruik van alcohol. Het werd zelfs even een kleine cultuurstrijd met als stelling: \u2018Mogen we nu ook al niet meer samen een glas bier drinken &#8230;\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bourgondisch, een kenmerk&nbsp;van een vroeg-Belgische (of Vlaamse) identiteit? Dit is&nbsp;toch wat bizar, want in theorie verwijst&nbsp;\u2018Bourgondisch\u2019 om te beginnen naar een&nbsp;periode waarin we&nbsp;geregeerd werden door&nbsp;Franse vorsten, een&nbsp;eeuw die begon&nbsp;met het huwelijk&nbsp;van de Bourgondische&nbsp;hertog Filips de&nbsp;Stoute met Margareta&nbsp;van Male (dochter&nbsp;van de Vlaamse&nbsp;graaf) (1384), en&nbsp;eindigde met het&nbsp;overlijden van Maria&nbsp;van Bourgondi\u00eb (1482). Uiteindelijk waren de&nbsp;Bourgondische hertogen&nbsp;vreemde vorsten die&nbsp;via een handige&nbsp;huwelijkspolitiek \u2013 en&nbsp;soms met een&nbsp;hardhandig optreden \u2013 steden&nbsp;en vorstendommen aan&nbsp;zich onderwierpen. Deze&nbsp;vorsten hadden wel&nbsp;een duidelijk plan: door de oprichting&nbsp;van allerlei centrale&nbsp;instellingen cre\u00eberden&nbsp;ze een embryonale&nbsp;Bourgondische identiteit. Daarbij hadden ze&nbsp;de economische wind&nbsp;mee: na de&nbsp;crisisjaren van de&nbsp;14de eeuw leefden&nbsp;handel, nijverheid en&nbsp;landbouw helemaal op. De hertogen realiseerden&nbsp;zich als geen&nbsp;ander de impact&nbsp;van goede public&nbsp;relations. Ze haalden&nbsp;de beste kunstenaars, musici en schrijvers&nbsp;naar de hoven&nbsp;in Dijon, Brussel, Brugge, Mechelen, \u2026 Bij&nbsp;dit culturele machtsvertoon&nbsp;hoorden ook uitgebreide&nbsp;banketten die de&nbsp;gasten moesten imponeren. \u2018Bourgondisch\u2019 werd een&nbsp;kwaliteitslabel dat gelijkstond&nbsp;aan luxe en&nbsp;luister.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"862\" height=\"567\" src=\"https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-9.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1770\" style=\"aspect-ratio:1.5203189955035208;width:690px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-9.png 862w, https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-9-300x197.png 300w, https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-9-768x505.png 768w, https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-9-176x116.png 176w\" sizes=\"auto, (max-width: 862px) 100vw, 862px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Bruegeliaanse taferelen in de beeldvorming. In \u2018Luilekkerland\u2019 (1567) beeldt Pieter Bruegel de Oude landmannen af die uitblazen na een uitgebreid maal. Let op de vlaaien die links op een dak worden afgebeeld (en.wikipedia.org).<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het is niet&nbsp;verrassend dat de&nbsp;Bourgondische periode in&nbsp;de Belgische historiografie&nbsp;als een gouden&nbsp;eeuw werd gezien. Voor historici zoals&nbsp;Henri Pirenne en&nbsp;Lode Wils was&nbsp;het zelfs een&nbsp;cruciale stap in&nbsp;de (Belgische) natievorming. Het is een&nbsp;idee dat door&nbsp;Bart Van Loo&nbsp;gretig wordt overgenomen&nbsp;door de Bourgondi\u00ebrs&nbsp;de \u2018aartsvaders van&nbsp;de Lage Landen\u2019&nbsp;te noemen. In&nbsp;werkelijkheid stopte de&nbsp;Bourgondische periode met&nbsp;de dood van&nbsp;Maria van Bourgondi\u00eb. Onder haar echtgenoot&nbsp;Maximiliaan van Oostenrijk&nbsp;werden de Nederlanden&nbsp;steeds meer een&nbsp;pion op het&nbsp;politieke-diplomatieke&nbsp;schaakbord van de&nbsp;Habsburgers, een opkomende&nbsp;dynastie uit de&nbsp;Oostenrijkse gebieden.&nbsp;Dat nam niet&nbsp;weg dat de&nbsp;Lage Landen met&nbsp;hun economische troeven, een dicht stedelijk&nbsp;netwerk en een&nbsp;opmerkelijke concentratie&nbsp;van artistiek talent&nbsp;nog een tijd&nbsp;het zwaartepunt van&nbsp;dit Habsburgse rijk&nbsp;bleven uitmaken. Met&nbsp;de dood van&nbsp;Margaretha van Oostenrijk&nbsp;en de troonsafstand&nbsp;van Karel V&nbsp;(1555) verschoven de&nbsp;Nederlanden steeds meer&nbsp;naar de marge&nbsp;van het Spaans-Habsburgse rijk. Tot&nbsp;dan droeg de&nbsp;hofcultuur in Mechelen&nbsp;en Brussel wel nog&nbsp;steeds de stempel&nbsp;van de Bourgondische&nbsp;luxe. Alhoewel de&nbsp;Bourgondische periode strikt&nbsp;genomen dan al een&nbsp;tijd achter de&nbsp;rug lag, valt&nbsp;het dus te&nbsp;verantwoorden dat het&nbsp;Hof van Busleyden&nbsp;ook stukken toont&nbsp;uit de eerste&nbsp;helft van de&nbsp;16de eeuw. De&nbsp;keuken van toen&nbsp;haalde immers nog&nbsp;steeds haar inspiratie&nbsp;uit de rijke&nbsp;eetcultuur van de&nbsp;Bourgondische periode.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-link-color wp-elements-3 wp-block-paragraph\" style=\"color:#aa8726\"><strong>Pronktafels<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In januari 1454&nbsp;was iedereen met&nbsp;naam en faam&nbsp;naar Rijsel afgezakt: leden van het&nbsp;Gulden Vlies, edellieden&nbsp;uit alle hoeken&nbsp;van het rijk, magistraten en notabelen&nbsp;uit de steden, puissant rijke handelaars, ambassadeurs uit alle&nbsp;hoeken van Europa, \u2026 Filips de Goede&nbsp;had ze uitgenodigd&nbsp;voor wat wellicht&nbsp;het grootste vorstelijke&nbsp;banket van de&nbsp;late middeleeuwen vormde. De aanleiding was&nbsp;het huwelijk van&nbsp;Isabella van Bourgondi\u00eb&nbsp;met Jan van&nbsp;Kleef, maar in&nbsp;werkelijkheid had de&nbsp;hertog een ander&nbsp;doel voor ogen. In 1453 was&nbsp;Byzantium in handen&nbsp;gevallen van de&nbsp;Turken, wat een&nbsp;ware schokgolf teweegbracht&nbsp;in Europa. Bij&nbsp;vroegere kruistochten was&nbsp;het meestal de&nbsp;Franse koning die&nbsp;de christelijke wereld&nbsp;mobiliseerde, maar na&nbsp;de Honderdjarige Oorlog&nbsp;lagen de machtsverhoudingen&nbsp;anders. Deze keer&nbsp;voelde Filips de&nbsp;Goede zich geroepen&nbsp;om de leiding&nbsp;te nemen over&nbsp;een nieuwe kruistocht&nbsp;tegen de Turken. Het huwelijksfeest liep&nbsp;weken uit en&nbsp;werd \u00e9\u00e9n lange&nbsp;demonstratie van de&nbsp;hertogelijke macht in&nbsp;de vorm van&nbsp;feestmaaltijden, optochten, toneel- en muziekopvoeringen. Op die manier&nbsp;hoopte de hertog&nbsp;een breed draagvlak&nbsp;te cre\u00ebren voor&nbsp;zijn ambitieuze project.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Filips liet niets&nbsp;aan het toeval&nbsp;over. Maanden vooraf had hij reeds een speciale commissie&nbsp;opgericht die een minutieus programma had&nbsp;voorbereid. Het ging&nbsp;niet alleen om eten \u2026 de stadspaleizen&nbsp;in Rijsel waren rijkelijk versierd met luxueuze wand-tapijten,&nbsp;extravagante podia en&nbsp;decorstukken. In een&nbsp;van de zalen&nbsp;was er een&nbsp;windmolen opgesteld, in&nbsp;een andere stond&nbsp;een nagebouwd kasteel&nbsp;met fonteinen die&nbsp;onophoudelijk wijn spoten, \u00e9n er was&nbsp;zelfs een reusachtige&nbsp;pastei waaruit een&nbsp;klein orkest tevoorschijn kwam. Tijdens de somptueuze maaltijden werden&nbsp;allegorische taferelen&nbsp;uitgevoerd en werd&nbsp;er gemusiceerd. Maar&nbsp;h\u00e9t hoogtepunt vormde&nbsp;het \u2018Banquet du&nbsp;V\u0153u du Faisan\u2019 (het banket van&nbsp;de Eed op&nbsp;de Fazant). Daarbij&nbsp;werd een levende&nbsp;fazant, in goud&nbsp;gekleurd en getooid&nbsp;met een gouden&nbsp;ketting en parels, binnengebracht, waarna&nbsp;aan de hertog&nbsp;werd gevraagd om&nbsp;op die fazant&nbsp;de plechtige eed&nbsp;af te leggen&nbsp;dat hij de&nbsp;leiding zou nemen&nbsp;van de volgende&nbsp;kruistocht. Het \u2018Banket&nbsp;van de Fazant\u2019 was op zich uniek en exclusief, maar het toont&nbsp;vooral aan hoezeer de Bourgondische banketten waren ingebed in middeleeuwse symboliek.&nbsp;De eed op&nbsp;een vogel ging&nbsp;namelijk terug op&nbsp;een thema uit&nbsp;de middeleeuwse ridderroman&nbsp;waarin ridders dure&nbsp;eden zwoeren om&nbsp;hero\u00efsche daden te&nbsp;vervullen. Maar er&nbsp;was meer dat&nbsp;verwees naar de&nbsp;middeleeuwse tradities&nbsp;\u2026<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-link-color wp-elements-4 wp-block-paragraph\" style=\"color:#aa8726\"><strong>Religieuze en wetenschappelijke&nbsp;conventies<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De eetcultuur was&nbsp;tijdens de 15de-16de eeuw nog&nbsp;steeds onderworpen aan&nbsp;allerlei voorschriften.&nbsp;Vooral de vele&nbsp;vastendagen (ongeveer de&nbsp;helft van het&nbsp;jaar!) legden heel&nbsp;wat restricties op&nbsp;aan de consumptie&nbsp;van vlees, vis, boter of melk. In de loop&nbsp;van de 16de&nbsp;eeuw werden de&nbsp;regels door de&nbsp;kerk enigszins versoepeld, maar het neemt&nbsp;niet weg dat&nbsp;de kookboeken van&nbsp;die tijd nog&nbsp;steeds speciale vastengerechten&nbsp;vermeldden. De vastendagen&nbsp;zetten de koks&nbsp;overigens aan tot&nbsp;een ongeziene creativiteit. Zo werd als&nbsp;vervanging van eieren&nbsp;bijvoorbeeld aangeraden&nbsp;om viskuit te&nbsp;gebruiken. Of \u2026 in&nbsp;de plaats van&nbsp;boter greep men&nbsp;naar amandel-melk, die&nbsp;de basis was&nbsp;voor de populaire&nbsp;rijstpapgerechten. Het&nbsp;leidde soms wel&nbsp;tot heel bizarre&nbsp;redeneringen: bruinvis&nbsp;kon doorgaan als&nbsp;gewone vis, evenals bijvoorbeeld een hesp die&nbsp;enkele weken&nbsp;in het water&nbsp;was ondergedompeld\u2026<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Daarnaast bepaalden ook geneeskundige&nbsp;voorschriften het menu. Voedsel was het&nbsp;beste medicijn, zo&nbsp;was de algemene&nbsp;opvatting. Dit wisten&nbsp;ook de Bourgondische&nbsp;hertogen, die voor hun maaltijden zes&nbsp;artsen ter beschikking&nbsp;hadden. Niet toevallig&nbsp;bezaten uitgevers van&nbsp;kookboeken vaak ook&nbsp;een geneeskundige achtergrond. Zo waren Gheeraert&nbsp;Vorselman (auteur van&nbsp;<em>Eenen nyeuwen coockboeck<\/em>, 1556) en Carolus&nbsp;Battus (samensteller van&nbsp;<em>Eenen seer schoonen&nbsp;ende excellenten cocboeck<\/em>, 1593) beiden doctor&nbsp;in de geneeskunde. Het hoeft niet&nbsp;te verwonderen dat&nbsp;sommige receptenboekjes&nbsp;uitdrukkelijk vermeldden&nbsp;welke medicinale voordelen&nbsp;aan gerechten waren&nbsp;verbonden. Zo was&nbsp;kweeperen-confituur met&nbsp;gemberwortel volgens de&nbsp;klassieke dieetleer bevorderlijk&nbsp;voor maag en&nbsp;lever. Suiker en&nbsp;honing hadden dan&nbsp;weer reinigende eigenschappen&nbsp;en waren urine-afdrijvend.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"945\" height=\"358\" src=\"https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-10.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1771\" style=\"aspect-ratio:2.6396936069920454;width:782px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-10.png 945w, https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-10-300x114.png 300w, https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-10-766x290.png 766w, https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-10-228x86.png 228w\" sizes=\"auto, (max-width: 945px) 100vw, 945px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">De middeleeuwse humorenleer (M. Willebrands. Een notabel kookboekje uit 1514. Sterck &amp; Devreese, 2025)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De Bourgondische keuken&nbsp;baseerde zich nog&nbsp;steeds op de&nbsp;antieke en middeleeuwse&nbsp;humoren- of temperamentenleer. Men geloofde namelijk&nbsp;dat een menselijk&nbsp;lichaam bestond uit&nbsp;vier levenssappen (bloed, gele gal, zwarte&nbsp;gal en slijm). Voor een goede&nbsp;gezondheid mocht geen&nbsp;enkele van deze&nbsp;vier sappen dominant&nbsp;zijn. Grondlegger van&nbsp;deze \u2018gezondheidsleer\u2019&nbsp;was de Griekse&nbsp;arts Galenus van&nbsp;Pergamon (2de eeuw&nbsp;n.C.). Deze&nbsp;Galenus onder-scheidde op basis van die levenssappen vier temperamenten&nbsp;bij de mens: het sanguinische, het&nbsp;cholerische, het melancholische&nbsp;en het flegmatische&nbsp;type. Elk had&nbsp;zijn eigen kenmerken,&nbsp;die varieerden tussen&nbsp;droog en nat, en warm en&nbsp;koud. Dezelfde kenmerken werden ook aan voedingsingredi\u00ebnten toegekend. Vis was bijvoorbeeld koud en vochtig, knoflook en gember&nbsp;waren warm en&nbsp;vochtig, wijn was&nbsp;warm en droog \u2026 Een cholerische man&nbsp;met een teveel&nbsp;aan gele gal&nbsp;(warm en droog) moest daarom vis&nbsp;eten, want dit&nbsp;was een koud&nbsp;en vochtig gerecht.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De humorenleer was dus de toetssteen van de middeleeuwse&nbsp;keuken. En ook&nbsp;in de eerste&nbsp;kookboeken van de&nbsp;15de en de&nbsp;16de eeuw werd&nbsp;hiernaar nog voortdurend verwezen. Dit betekende dat&nbsp;een kok oog&nbsp;moest hebben voor&nbsp;een harmonie tussen&nbsp;ingredi\u00ebnten met warme, koude, droge en&nbsp;natte kenmerken. De&nbsp;echte vakman moest&nbsp;hierbij ook rekening&nbsp;houden met de&nbsp;leeftijd en het&nbsp;geslacht van het&nbsp;publiek, evenals met&nbsp;het moment tijdens&nbsp;het jaar waarop&nbsp;het gerecht werd&nbsp;klaargemaakt. Bij een&nbsp;pastei met rundsvlees&nbsp;(koud en droog) moesten tijdens de&nbsp;winter ingredi\u00ebnten worden&nbsp;toegevoegd met warme&nbsp;en vochtige kenmerken&nbsp;(kaas, gember, saffraan). Voor onze hedendaagse&nbsp;smaakpapillen leidde dat soms tot merkwaardige&nbsp;combinaties, maar zeker tot de 17de&nbsp;eeuw vonden mensen&nbsp;dat heel normaal.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-link-color wp-elements-5 wp-block-paragraph\" style=\"color:#aa8726\"><strong>\u00c0 la fran\u00e7aise<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De kook- en&nbsp;eetcultuur aan het&nbsp;Franse hof was gedurende eeuwen in&nbsp;Europa de maatstaf voor een goede keuken. Veel&nbsp;kookboeken uit de Bourgondisch-Habsburgse periode waren schatplichtig&nbsp;aan&nbsp;<em>Le Viandier<\/em>, een handschrift met&nbsp;recepten dat omstreeks&nbsp;1400 in West-Europa algemeen bekend&nbsp;geraakte door een&nbsp;herwerking door Tirel&nbsp;Taillevent, de hofkok&nbsp;van de Franse&nbsp;koning.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zoals de titel <em>Le Viandier<\/em>&nbsp;laat vermoeden, vormde vlees het absolute&nbsp;referentiepunt voor een goede maaltijd. Het verklaart waarom in laatmiddeleeuwse kookboeken nauwelijks bereidin-gen&nbsp;van groenten voorkomen. De natuurkundige Aldobrandino&nbsp;van Siena argumenteerde&nbsp;reeds in de&nbsp;13de eeuw: <em>\u2018Van&nbsp;alles wat de&nbsp;mens voedt, voedt&nbsp;vlees hem het&nbsp;best; het maakt&nbsp;hem welvarend\/vet&nbsp;en geeft hem&nbsp;kracht.\u2019<\/em> Wie vlees&nbsp;kon serveren, toonde daarmee zijn prestige. Omgekeerd verwachtten&nbsp;gasten ook dat&nbsp;vlees werd voorgeschoteld. Of zoals de&nbsp;humanist Thomas Starkey&nbsp;het begin 16<sup>de<\/sup> eeuw formuleerde: <em>\u2018Als zij bij diner en avondmaal niet twintig verschillende vleesgerechten&nbsp;krijgen, beschouwen zij&nbsp;dat als een&nbsp;belediging.\u2019<\/em> In de&nbsp;hi\u00ebrarchie der vleessoorten&nbsp;stond wild helemaal&nbsp;bovenaan. Jagen was&nbsp;immers een vorstelijk&nbsp;en adellijk privilege&nbsp;en dat mocht&nbsp;ook getoond worden. Wilde vogels golden&nbsp;als een absolute&nbsp;delicatesse: hoe hoger&nbsp;een dier leefde, hoe exclusiever en&nbsp;dus voorbehouden aan&nbsp;de elite. Zwanen, pauwen, reigers en&nbsp;fazanten, merels, lijsters, leeuweriken, \u2026 het passeerde&nbsp;allemaal de revue. Daarnaast was er&nbsp;natuurlijk het grotere&nbsp;wild (reebok, wilde&nbsp;zwijnen, \u2026). Ook hazen&nbsp;en konijnen behoorden&nbsp;tot het menu, alhoewel deze langoren&nbsp;in de praktijk&nbsp;weleens in de&nbsp;pot konden verdwijnen&nbsp;van een gewone&nbsp;landman. Eenzelfde rangorde&nbsp;was terug te&nbsp;vinden onder de&nbsp;vissoorten. Karper, snoek&nbsp;en zalm, die&nbsp;in vijvers werden&nbsp;gekweekt, stonden hoger&nbsp;aangeschreven dan haring, schol of stokvis.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"538\" height=\"711\" src=\"https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-11.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1772\" style=\"width:385px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-11.png 538w, https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-11-227x300.png 227w, https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-11-88x116.png 88w\" sizes=\"auto, (max-width: 538px) 100vw, 538px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Titelprent van Le Viandier van Taillevent (eind 15<sup>de<\/sup> eeuw)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Le Viandier<\/em>\u00a0legde tot de\u00a018de eeuw vast hoe de\u00a0gerechten moesten worden\u00a0geserveerd. Deze \u2018service\u00a0\u00e0 la fran\u00e7aise\u2019 zou pas omstreeks\u00a01800 vervangen worden\u00a0door de \u2018service\u00a0\u00e0 la russe\u2019, waarbij de gerechten\u00a0\u00e9\u00e9n na \u00e9\u00e9n\u00a0aan tafel werden\u00a0opgediend. Maar tijdens\u00a0de Bourgondisch-Habsburgse\u00a0periode bracht men\u00a0dus nog steeds de schotels\u00a0tegelijkertijd in de\u00a0zaal. Ze werden\u00a0op tafel gezet, al dan niet\u00a0op een apart\u00a0dressoir, waarna iedereen\u00a0zich kon bedienen. Een goede eter\u00a0was gewaarschuwd \u2026 er\u00a0waren drie tot\u00a0vier \u2018services\u2019 met\u00a0elk soms meer\u00a0dan tien gerechten. Bij het huwelijk\u00a0van Karel de\u00a0Stoute en Margareta\u00a0van York in\u00a01468 beschrijft Olivier\u00a0de la Marche\u00a0dat: <em>\u2018chascun plat\u00a0fut fourni de\u00a048 mani\u00e8res de\u00a0metz\u2019<\/em> (elke schotel\/tafel was voorzien\u00a0van 48 gerechten). Doorgaans begon men\u00a0met \u2018lichtere\u2019 ge- rechten\u00a0in de vorm\u00a0van pasteien, <em>potagies<\/em>\u00a0of <em>bruets<\/em> (iets\u00a0wat het midden\u00a0hield tussen een\u00a0soep en een\u00a0stoofpot). De absolute\u00a0hoofdgang was de\u00a0tweede (en\/of\u00a0derde) service met\u00a0allerlei vleesgerechten, waarbij het wildgebraad\u00a0niet mocht ontbreken. Alles werd begeleid\u00a0met de nodige\u00a0sauzen, gelardeerd met\u00a0veel kruiden. Een\u00a0echte klassieker onder\u00a0de sauzen was\u00a0de <em>\u2018blancmanger\u2019<\/em>: een\u00a0witte (of groene!) saus op basis\u00a0van wit vlees\u00a0en amandelen of\u00a0rijst. De zwelgpartij\u00a0eindigde met een\u00a0dessert dat kon\u00a0bestaan uit vers\u00a0of gedroogd fruit, taarten, kaas, roffioelen\u00a0(gevulde deegflapjes),\u00a0\u2026 Bij dit alles\u00a0laten we de\u00a0entremets (tussengerechten) buiten beschouwing.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"489\" height=\"653\" src=\"https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-12.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1773\" srcset=\"https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-12.png 489w, https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-12-225x300.png 225w, https:\/\/postfactum.be\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-12-87x116.png 87w\" sizes=\"auto, (max-width: 489px) 100vw, 489px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Een edelman aan de dis (Breviarium Grimani, 1510-1520) (https:\/\/bibliotecanazionalemarciana.cultura.gov.it)\u00a0<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-link-color wp-elements-6 wp-block-paragraph\" style=\"color:#aa8726\"><strong>Verfijning<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Alhoewel Bourgondisch tafelen&nbsp;zich nog op&nbsp;middeleeuwse conventies&nbsp;baseerde, trad er&nbsp;toch geleidelijk meer&nbsp;verfijning en diversificatie&nbsp;op. Daar waar&nbsp;men in de&nbsp;middeleeuwen gefascineerd&nbsp;was door specerijen, ging men vanaf&nbsp;de 16de eeuw&nbsp;hiermee spaarzamer om. In de plaats&nbsp;gebruikte men meer&nbsp;lokale kruiden zoals&nbsp;peterselie, tijm, bieslook&nbsp;en rozemarijn. Vlees&nbsp;en vis werden&nbsp;steeds meer gebakken&nbsp;in boter in&nbsp;plaats van in&nbsp;reuzel. Fruit en&nbsp;groenten wonnen aan&nbsp;belang, en vanuit&nbsp;Zuid-Europa doken&nbsp;de eerste sorbets&nbsp;op.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Door de toenemende&nbsp;welvaart en de&nbsp;ontwikkeling van een&nbsp;burgerlijke middenklasse&nbsp;raakte uitgebreid en&nbsp;lekker eten steeds&nbsp;meer gedemocratiseerd.&nbsp;Kooplieden, welgestelde&nbsp;ambachts-lieden en grondbezitters&nbsp;namen elementen van&nbsp;de vorstelijke eetcultuur&nbsp;over, weliswaar in&nbsp;minder exuberante vormen&nbsp;dan wat zich&nbsp;aan het Bourgondische&nbsp;hof afspeelde. Recepten- en kookboeken begonnen&nbsp;zich specifiek te&nbsp;richten tot de&nbsp;stedelijke burgerij. Een&nbsp;van de vroegste&nbsp;voorbeelden is&nbsp;<em>Le M\u00e9nagier de&nbsp;Paris<\/em>&nbsp;(ca. 1393), waarin&nbsp;een anonieme rijke&nbsp;stedeling adviezen geeft&nbsp;aan zijn jonge&nbsp;vrouw. De gerechten&nbsp;inspireren zich op&nbsp;<em>Le Viandier<\/em>&nbsp;van een eeuw&nbsp;vroeger. Het eerste&nbsp;gedrukte kookboek in&nbsp;de Nederlanden (<em>Een notabel boecxken&nbsp;van cockereyen<\/em>, 1514) van drukker&nbsp;Thomas vander Noot&nbsp;richtte zich duidelijk&nbsp;tot de vermogende&nbsp;burgers van Brussel. Het illustreert hoe&nbsp;de Frans-Bourgondische&nbsp;eetcultuur ook doorgedrongen&nbsp;was tot de&nbsp;rijke middenklasse van&nbsp;die tijd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-link-color wp-elements-7 wp-block-paragraph\" style=\"color:#aa8726\"><strong>Overdaad en schaarste<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wat het overgrote&nbsp;deel van de&nbsp;bevolking op tafel&nbsp;kreeg, stond echter&nbsp;in schril contrast&nbsp;met wat rijke&nbsp;tafels aan het&nbsp;hof serveerden. Nu&nbsp;was de 15de&nbsp;eeuw wel een&nbsp;periode waarin de&nbsp;gemiddelde welvaart per&nbsp;gezin steeg, maar&nbsp;de volkskeuken bleef&nbsp;bijzonder sober en&nbsp;vrij eenzijdig. Voor&nbsp;de gewone landman&nbsp;en stedeling was&nbsp;er roggebrood, kaas, verschillende <em>potagies<\/em>&nbsp;met groenten zoals&nbsp;rapen,&nbsp;uien, pastinaak, erwten, kool, \u2026 \u2019s Avonds&nbsp;deed men zich&nbsp;te goed aan&nbsp;een pap van&nbsp;boekweit, gerst, rijst, \u2026&nbsp;Vlees was schaars&nbsp;en werd gezien&nbsp;als een luxe. Culinaire uitspattingen&nbsp;waren er zeker, maar werden voorbehouden&nbsp;voor feestdagen, kermissen, huwelijken, \u2026 Het is&nbsp;dan ook ironisch&nbsp;dat het precies&nbsp;de burgerlijke elite&nbsp;was die vanaf&nbsp;de 16de eeuw&nbsp;via religieuze en&nbsp;moraliserende schilderijen&nbsp;matigheid als morele&nbsp;spiegel aan het&nbsp;gewone volk voorhield. Die spanning tussen overdaad en soberheid&nbsp;werd een&nbsp;geliefkoosd thema in de kunst. De&nbsp;markttaferelen en stillevens weerspiegelen&nbsp;niet alleen de&nbsp;fascinatie van onze&nbsp;voorouders voor datgene wat hen in leven hield, maar&nbsp;ook de eeuwige strijd tussen&nbsp;losbandigheid en matiging.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De tentoonstelling over&nbsp;Bourgondisch tafelen houdt&nbsp;de bezoeker dan&nbsp;ook een spiegel&nbsp;voor. De expo&nbsp;heeft niet alleen&nbsp;oog voor het&nbsp;teveel, maar ook&nbsp;voor het tekort&nbsp;aan&nbsp;voedsel. Ook vandaag&nbsp;\u2013 ogenschijnlijk een periode&nbsp;van toenemende overvloed&nbsp;\u2013 is niets zeker. Worden stijgende voedselprijzen&nbsp;of hongersnood het&nbsp;strijdtoneel van maatschappelijke&nbsp;onrust&nbsp;en sociale revoltes? Wat zegt onze&nbsp;omgang met voedsel&nbsp;vandaag over ons? Kiezen we voor&nbsp;de Bourgondische overvloed&nbsp;of voor een&nbsp;voedingspatroon dat de&nbsp;aarde&nbsp;leefbaar houdt?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Patrick Praet<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bourgondisch Tafelen Bourgondisch Tafelen introduceert ons in de eet- en drinkcultuur&nbsp;van de Lage&nbsp;Landen tijdens de&nbsp;15de en 16de&nbsp;eeuw. Met het Museum Hof van&nbsp;Busleyden vindt deze unieke &hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1768","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/postfactum.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1768","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/postfactum.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/postfactum.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/postfactum.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/postfactum.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1768"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/postfactum.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1768\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1774,"href":"https:\/\/postfactum.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1768\/revisions\/1774"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/postfactum.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}